سیستم ایمنی پرندگان

سیستم ایمنی بخش مهمی از بدن هر موجود زنده بوده که از آن در برابر عوامل بیماری‌زای موجود در محیط (ویروس‌ها، باکتری‌ها، انگل‌ها و...) و نیز مواد خارجی غیر عفونی از قبیل پروتئین‌ها و پلی ساکاریدها محافظت می‌نماید. مغز استخوان، گره‌های لنفی، طحال و تیموس، اجزاء اصلی سیستم ایمنی می‌باشند. دو نوع پاسخ ایمنی در برابر موجودات زنده میکروسکوپی در مهره‌دارانی همچون پرندگان شکل می‌گیرد که به نام ایمنی ذاتی (مادری) و ایمنی اکتسابی شناخته می‌شوند.

ایمنی ذاتی (مادری):

ایمنی ذاتی، اولین سطح پاسخ ایمنی است که با عفونت‌ها مقابله می‌نماید. ایمنی ذاتی دارای ویژگی خاطره نمی‌باشد. این نوع ایمنی شامل موانع آناتومیکی و فیزیولوژیکی، قابلیت بیگانه‌خواری و نیز حفاظت شیمیایی مانند اسید معده می‌باشد. موانع آناتومیکی اولین خط دفاعی در برابر مهاجمین بوده و شامل پوست و اندام‌های مخاطی می‌باشند. موانع فیزیولوژیکی مانند pH، درجه حرارت و فشار اکسیژن، رشد میکروبی را محدود می‌نمایند. سلول‌های بیگانه‌خوار در دفاع علیه عوامل بیماری‌زا، نقش بسیار مهمی را بر عهده دارند.

سلول‌های سیستم ایمنی ذاتی شامل نوتروفیل‌ها (هتروفیل‌ها در پرندگان)، مونوسیت‌ها (در خون) و ماکروفاژهای بیگانه‌خوار (در بافت‌ها) می‌باشند. این سلول‌ها دارای گیرنده‌های اختصاصی مربوط به مولکول‌های بیگانه هستند. مونوسیت‌ها و لنفوسیت‌ها قادرند در پاسخ به آنتی‌ژن‌های اختصاصی و غیر اختصاصی و یا مواد محلول محرک غیر‌اختصاصی، سایتوکین‌ها را تولید و ترشح نمایند. سایتوکین‌ها، پلی‌پپتیدهای غیر ایمونوگلوبولینی می‌باشند که شدت پاسخ‌های ایمنی یا التهابی را تحت تأثیر قرار داده و بر سایر سلول‌های سیستم ایمنی اثر می‌گذارند. ترشح سایتوکین‌ها ممکن است توسط اثر متقابل یک لنفوسیت با آنتی‌ژن اختصاصی آن آغاز شود، اما این مواد ویژه یک نوع آنتی‌ژن خاص نبوده و از این رو، سایتوکین‌ها به عنوان پلی میان ایمنی ذاتی و ایمنی اکتسابی به شمار می‌آیند. ماکروفاژها، سلول‌های بیگانه خوار مهمی می‌باشند که در ایمنی اختصاصی و غیر‌اختصاصی شرکت می‌کنند. این دسته از لوکوسیت‌ها قادرند سلول‌های عفونی شده و میکروب های بلعیده شده را معدوم نموده و از سایر سلول‌های ایمنی جهت ایجاد پاسخ موثر ایمنی حمایت نمایند.

ایمنی اکتسابی (اختصاصی):

هنگامی که سیستم ایمنی ذاتی قادر به انهدام عوامل بیماری‌زای مهاجم نباشد، ایمنی اکتسابی خط دفاعی بعدی خواهد بود. ایمنی اکتسابی بسیار تخصصی بوده و دارای خاطره ایمونولوژیکی می‌باشد. این خاطره به ایمنی اکتسابی کمک می‌کند تا مولکول‌های سطحی عوامل بیماری‌زایی که قبلاً بدن با آنها روبرو بوده را به یاد آورده و در نتیجه، مقابله سریع‌تر و نیرومندتری با آن عوامل صورت پذیرد. ایمنی اکتسابی شامل ایمنی هومورال و ایمنی سلولی می‌باشد.

ایمنی هومورال (ایمنی با واسطه لنفوسیت‌های نوع B):

ایمنی هومورال قادر است با برخی عوامل بیماری‌زا از طریق آنتی‌بادی‌های موجود در جریان خون یعنی ایمونوگلوبولین‌ها، مبارزه نماید. آنتی‌بادی‌ها به محض رویارویی با یک میکروب، تولید و ترشح می‌شوند. لنفوسیت‌های نوع B که در جوجه‌ها توسط غده بورس فابریسیوس ساخته می‌شوند مسئول تولید ایمونوگلوبولین‌ها می‌باشند.

آنتی‌بادی‌ها در پرندگان به 3 دسته اصلی طبقه بندی می‌شوند:

ایمونوگلوبولین M یا IgM، ایمونوگلوبولین G یا IgG که در پرندگان ایمونوگلوبولین Y یا IgY نامیده می‌شود و ایمونوگلوبولین A یا IgA.

مشاهده شده است که سلول‌های B بالغ، به سمت اندام‌های لنفی مختلف حرکت می‌کنند تا احتمالاً با یک آنتی ژن واکنش دهند. آنتی‌بادی‌های تولید شده معمولاً قادر به مبارزه علیه ویروس‌ها و بعضی از انواع باکتری‌ها یعنی عوامل بیماری‌زای داخل سلولی نیستند، اما توانایی بالایی در معدوم نمودن عوامل بیماری‌زای خارج سلولی دارند.

ایمنی سلولی (ایمنی با واسطه لنفوسیت‌های نوع T):

پاسخ ایمنی سلولی هنگامی فعال می‌گردد که پاسخ‌های ایمنی هومورال نتوانند آنتی‌ژن را از بین ببرند. لنفوسیت‌های نوع T نقش مهمی در سیستم ایمنی سلولی ایفا نموده و قادر به مقابله و کاهش خطر عوامل بیماری‌زای داخل سلولی هستند. سلول های T می‌توانند آنتی‌ژن‌ها را از طریق گیرنده سلول T  یا TCR و دیگر مولکول های سطح سلول تشخیص دهند. تمام سلول‌های T، کمپلکس غشایی CD3 را بیان می‌کنند، اما این سلول‌ها بر اساس دیگر پروتئین‌های غشایی دارای زیر‌مجموعه‌های مجزایی بوده و به 2 دسته اصلی سلول‌های T کشنده و سلول‌های T تنظیم‌گر تقسیم می‌شوند. سلول‌های T کشنده (TC) اکثر سلول‌های آلوده به ویروس و سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند. این دسته از سلول‌ها تمایل دارند که کمپلکس CD8 که یک مولکول ویژه بر روی سطح آنها می‌باشد را بیان نمایند.

سلول‌های T تنظیم‌گر که سلول‌های T کمکی (Th) نیز نامیده می‌شوند، مولکول غشایی CD4 را بیان کرده و نقش مهمی در تعدیل پاسخ‌های سیستم ایمنی ایفا می‌نمایند. این دسته از سلول‌ها، سایتوکین‌ها را تولید نموده که جهت فعال شدن سلول‌های T و B مورد نیاز می‌باشند. این سایتوکین‌ها قادر به فعال نمودن اجزاء ایمنی غیر‌اختصاصی بوده و از این طریق، عملکرد سیستم ایمنی را افزایش می‌دهند. سلول‌های T کمکی خود به سلول‌های کمکی نوع 1 (Th1) و نوع 2 (Th2) تقسیم می‌شوند. این طبقه‌بندی بر اساس شکل و عملکرد سایتوکین‌های تولید شده می‌باشد. سلول‌های Th1 نقش مهمی در پاسخ‌های ایمنی سلولی ایفا می‌نمایند، در حالیکه سلول‌های Th2 در القاء یک پاسخ ایمنی هومورال قوی دخالت دارند.

ارتباط بین لنفوسیت‌های B و T:

سلول‌های نوعB قادرند مستقیماً به آنتی ژن متصل شوند. البته شایان ذکر است که لنفوسیت‌های نوع B برای اینکه بطور کامل فعال و تبدیل به سلول‌های پلاسمایی مولد آنتی بادی شوند، به سایتوکین‌های تولید شده توسط سلول‌های Th نیاز دارند (پاسخ وابسته به T). در نتیجه، سلول‌های B از طرف سلول‌های Th حمایت می‌گردند. با این وجود، مشخص شده است که برخی آنتی‌ژن‌ها از قبیل آنتی‌ژن‌های مستقل از سلول‌های T وجود دارند که سلول‌های B را فعال نموده اما هیچگونه ارتباطی با سلول‌های Th ندارند.

ویژگی های سیستم ایمنی پرندگان:

دانشمندان از ابزارها، تکنیک‌ها و روشهای گوناگون به منظور درک بهتر سیستم ایمنی پرندگان استفاده نموده‌اند. پرندگان اولین گونه‌هایی بودند که در آنها تمایز بین دو نوع لنفوسیت B و T تشخیص داده شد. بعلاوه، چن و همکاران بر اساس بررسی نمو سلول‌های B و T در پرندگان کشف کردند که مولکول‌های لازم جهت تشخیص آنتی‌ژن، هم در پرندگان و هم در پستانداران وجود دارند. بطور کلی پرندگان در مقایسه با پستانداران دارای تعداد ژن‌های کمتری برای اینترلوکین‌ها، اینترفرون‌ها و کموکین‌ها می‌باشند. به عنوان مثال، پرندگان دارای ژن‌های مربوط به اینترفرون‌های آلفا، بتا و گاما و همچنین IL-1β بوده اما فاقد ژن‌های مربوط به IL-1α یا سایر اینترلوکین‌های نوع 1 می‌باشند. پرندگان، همانند پستانداران دارای هر دو نوع ایمنی هومورال و ایمنی سلولی می‌باشند. وجود غده بورس فابریسیوس جهت نمو طبیعی لنفوسیت‌های نوع B و ایجاد ایمنی هومورال در پرندگان ضروری می‌باشد، بطوریکه در آزمایش صورت گرفته توسط گلیک و همکاران جوجه‌هایی که بورس فابریسیوس آنها با عمل جراحی خارج شده بود، قادر به ایجاد پاسخ تولید آنتی‌بادی نبودند.

عملکرد سیستم ایمنی هومورال در پرندگان از بسیاری جهات مشابه پستانداران می‌باشد. تشابه در بلوغ و پاسخ‌های ثانویه و همچنین تکمیل فعال‌سازی با واسطه آنتی‌بادی، امری بدیهی می‌باشد. آنتی‌بادی‌های جوجه در واکنش‌های آگلوتیناسیون شرکت کرده و از طریق تخم مرغ به جوجه منتقل می‌شوند. مشابه پستانداران، IgA در پرندگان به حفاظت مجرای گوارش کمک می‌نماید. سیستم ایمنی سلولی در طیور، بسیار شبیه به پستانداران می‌باشد. جوجه‌ها دارای سلول‌های T نوع αβ و γδ و نیز سلول‌های T کشنده می‌باشند. هر دو نوع زیر مجموعه سلول‌های T یعنی CD4 و CD8 در جوجه‌ها وجود داشته و ثابت شده است که سلول‌های T نوع Th1 CD4 دارای عملکردی مشابه انسان و موش می‌باشند. همچنین کشف ژن‌های مرتبط با سایتوکین‌های مربوط به سلول‌های Th2، شواهدی از وجود این نوع سلول‌ها در طیور فراهم نموده است.

تعدیل سیستم ایمنی در طیور:

تعدیل سیستم ایمنی عملی است که تحت شرایط خاص با تغییرات فیزیولوژیکی یا دارویی در سیستم ایمنی، منجر به بهبود عملکرد در گله شود. هدف این فرآیند، افزایش سلامت و عملکرد در گونه‌های مورد نظر می‌باشد. تعدیل ایمنی در طیور شامل افزایش سرعت نمو و بلوغ سیستم ایمنی، افزایش تنوع لنفوسیت‌های موجود، بهبود یا تداوم پاسخ‌های ایمنی در برابر عوامل بیماری‌زا و بهبود پاسخ به واکسیناسیون می باشد. عوامل تعدیل کننده سیستم ایمنی می‌توانند به دو گروه تقسیم شوند:

گروه اول، تعدیل کننده‌های فیزیولوژیکی و یا معادل‌های دارویی آنها بوده و شامل هورمون‌ها و سایتوکین‌ها می‌باشند. اعضای این گروه بطور طبیعی پاسخ‌های ایمنی را کنترل می‌نمایند، اما استفاده از آنها هزینه‌بر و تهیه آنها مشکل می‌باشد. با این حال، این گروه دارای پتانسیل بالا و آینده امیدوار کننده‌ای در صنعت طیور هستند. مواد مغذی نیز باید در این گروه قرار بگیرند، زیرا گزارش‌ها نشان داده‌اند که استفاده از بعضی مواد مغذی در جیره، منجر به تعدیل سیستم ایمنی می‌شود. اسیدهای چرب ضروری و سایر اسیدهای چرب نقش‌های حیاتی در ارتباطات سلولی، سیالیت غشاء و ساختار پیامبرهای ثانویه ایفا می‌نمایند. سایر مواد مغذی جیره از جمله برخی اسیدهای آمینه، ویتامین‌ها و مواد معدنی نیز به عنوان مواد دارای اثر تعدیل کننده در سیستم ایمنی شناخته شده‌اند، اگرچه اثرات تعدیل کنندگی این مواد مغذی تنها در سطوح بالاتر از نیاز اتفاق می‌افتد.

گروه دوم شامل ترکیبات ایمونوژنیک می‌باشد که باعث پاسخ ایمنی می‌گردند. عمل تعدیل کنندگی این ترکیبات از طریق تحریک گلبول‌های سفید حاصل می‌شود. این دسته شامل باکتری‌ها و محصولات باکتریایی و کربوهیدرات‌های پیچیده‌ای از قبیل گلوکان‌ها می‌باشند. در پستانداران، این مواد همانند محصولات باکتریایی از طریق فعال سازی ماکروفاژها و افزایش آزادسازی سایتوکین‌های التهابی عمل می‌کنند، هرچند توانایی آنها بطور قابل ملاحظه‌ای پایین‌تر از لیپو پلی‌ساکاریدهای باکتریایی می‌باشد.

نقش تغذیه در سیستم ایمنی چیست؟

ایمنی شناسی تغذیه‌ای از سال 1810 به عنوان یک رشته علمی بنیان‌گذاری شد. پیدایش علم ایمنی شناسی تغذیه‌ای با کشف حقیقت تحلیل اندام‌های لنفی در اثر سوء تغذیه در ارتباط بود. در این راستا مشخص گردیده که مواد مغذی از قبیل ویتامین‌ها دارای تأثیر مثبتی بر سیستم ایمنی می‌باشند. ایمنی شناسی تغذیه‌ای به رشد خود ادامه داده و امروزه یک رشته تحصیلی مهم با آینده‌ای بسیار روشن به شمار می‌آید. مواد مغذی می‌توانند باعث بهبود عملکرد سیستم ایمنی گردند. این مواد، سیستم ایمنی را از طریق مجرای گوارشی، تیموس، طحال، گره‌های لنفاوی و سلول‌های ایمنی موجود در جریان خون تحت تأثیر قرار می‌دهند. کمبود پروتئين، برخي اسيدهاي آمينه، ويتامين‌هايي مانند A، E، B6، فولات و مواد معدني کم نياز و همچنین مقادير ناکافي ديگر انواع ريز مغذي‌ها از جمله مس، منگنز و روی، پاسخ ايمني را در پستانداران و پرندگان کاهش مي‌دهد. مواد مغذي در مقادير زياد نيز تأثير منفي بر سيستم ايمني دارند. به عنوان مثال، مقادير زياد عنصر روي مي‌تواند باعث کاهش ذخاير مس بدن شده و منجر به کاهش پاسخ لنفوسيت‌ها ‌گردد. فلز کروم، یکی از عناصر معدنی کم نیاز می‌باشد که تحقیقات زیادی بیانگر تأثیرات مثبت این عنصر بر سیستم ایمنی پرندگان و پستانداران می‌باشند.

دسته ها: وبلاگ

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.